Moerloos in september: herkennen, en wat er dan nog kan
Je opent begin september een kast en er klopt iets niet. Het volk is onrustig, er hangt een ander geluid in, en als je een raam optilt zie je geen eitjes. Ook geen jonge larven. Wel , maar dat wordt met de dag minder.
Dit is het moment om precies te zijn, want een volk in september is een heel ander probleem dan hetzelfde volk in mei.
Eerst zeker weten dat het klopt
Geen koningin zien betekent niets. Zij verstopt zich, en een ervaren imker zoekt haar meestal niet eens. Wat je zoekt zijn eitjes: één per cel, rechtop midden op de bodem. Vind je die, dan was er drie dagen geleden een leggende koningin, en is er niets aan de hand.
Vind je ze niet, kijk dan naar wat er wél ligt:
- Alleen gesloten broed, geen open broed. Het volk is dan ongeveer negen dagen moerloos. De klok tikt, maar er is nog jong materiaal geweest.
- Helemaal geen broed. Dan is het al langer aan de gang.
- Meerdere eitjes per cel, tegen de celwand geplakt, en bolle celdeksels op werksterformaat. Dit is het slechte nieuws: er zijn werksters gaan leggen. Die leggen alleen onbevruchte eitjes, dus alleen . Een volk in dit stadium is met een gewone ingreep niet meer te redden.
Kom bij twijfel over een week terug voordat je iets doet. Een volk dat net zijn koningin is kwijtgeraakt en zelf aanzet, is soms gewoon bezig zichzelf te repareren.
Waarom september het verschil maakt
In mei laat je een moerloos volk zelf een koningin trekken. Er zijn darren, het weer werkt mee, en er is tijd. Reken maar mee: van eitje tot leggende koningin ben je al snel een maand kwijt, en dan moet ze nog op .
In september werkt dat niet meer. De darren zijn eruit gezet of gaan eruit, de bruidsvluchten worden onbetrouwbaar met kouder weer, en zelfs als het lukt heeft het volk geen tijd meer om nog een fatsoenlijke lichting te maken. En dát is uiteindelijk waar het om draait: de winterbijen worden nu gemaakt, en een volk zonder koningin maakt er geen.
De drie opties, eerlijk gewogen
Een koningin invoeren. Kan, als je er snel een kunt krijgen en het volk nog geen werksterbroed heeft. Maar laat in het seizoen zijn koninginnen schaars en duur, en een moerloos volk is kritischer bij het invoeren dan een volk in het voorjaar. Het lukt lang niet altijd.
Zelf laten opkweken. In september geen realistische optie meer, om de redenen hierboven.
Samenvoegen. Het volk optellen bij een volk dat het wél goed doet, met de krantenmethode. Je houdt dan één volk in plaats van twee, maar het is één volk dat leeft.
Voor de meeste imkers is dat derde de juiste keuze, en toch is het de keuze die het langst wordt uitgesteld. Dat snap ik. Samenvoegen voelt als opgeven, en je hebt dat volk het hele seizoen verzorgd.
Maar reken het even door. Twee volken waarvan er één moerloos is, worden in maart vrijwel zeker één dood volk en één levend volk, en dan heb je in de tussentijd ook nog voer verspild aan een volk dat het niet ging halen. Nu samenvoegen levert één sterk volk op dat de winter in gaat met genoeg bijen.
En als er al werksters leggen?
Dan is samenvoegen ook lastig, want de leggende werksters worden door het andere volk niet geaccepteerd en kunnen daar problemen geven. De gangbare aanpak is het volk op enige afstand van de stand uitschudden in het gras: de gewone bijen vliegen terug naar de andere kasten en worden daar opgenomen, de leggende werksters vinden de weg meestal niet.
Dat klinkt hard, en dat is het ook. Maar een volk in dat stadium is geen volk meer, het is een verzameling bijen met een verkeerd idee.
Waar je het volgend jaar aan merkt
De beste manier om dit niet mee te maken is eerder kijken. Wie in juli en augustus bij elke controle even naar eitjes zoekt, ontdekt een probleem in de weken dat het nog op te lossen is. Het kost tien seconden per volk, en het is verreweg het nuttigste dat je bij een korte controle kunt doen.