Wintervoer geven · hoeveel, wanneer en waarom augustus telt

Er is een moment in het imkersjaar waarop je het gevoel hebt dat het rustig wordt. De honing is geslingerd, de zwermtijd is voorbij, de kasten staan er stil bij. Precies dan begint het werk dat bepaalt of je volk in maart nog leeft.

Wintervoer geven lijkt eenvoudig: suiker erin, klaar. Maar de twee dingen die het meest misgaan zijn te weinig en te laat, en allebei merk je pas als het niet meer te herstellen is.

Waarom augustus en niet oktober

Een volk kan alleen voer verwerken zolang het warm genoeg is en er genoeg bijen zijn om het in te dikken en te verzegelen. Suikerwater dat in oktober wordt gegeven, blijft vaak onverzegeld in de raat staan. Onverzegeld voer trekt vocht aan en kan gaan gisten, en gistend voer geeft darmproblemen bij bijen die maandenlang niet naar buiten kunnen.

Daar komt bij dat de bijen die het voer verwerken de zomerbijen zijn. Die leven zes weken. De winterbijen die in september en oktober geboren worden, moeten juist sparen — hun taak is overleven tot maart, niet werken.

Vandaar de vuistregel: begin zodra de laatste honing eraf is, en zorg dat je half september klaar bent. In een warm najaar rek je dat op tot eind september; verder dan dat is gokken.

Hoeveel een volk nodig heeft

Dit hangt af van kastype, volksterkte en streek. Als richtlijn voor Nederland en België:

• Simplex of spaarkast, sterk volk · 15 tot 18 kg voer
• Tienraams broedkamer · 12 tot 15 kg
• Kleiner of jong volk · 10 tot 12 kg
• Zesramer of aflegger · 8 tot 10 kg

Dat is het gewicht aan voer, niet aan suiker. Een kilo suiker levert ongeveer 1,2 kg voer op wanneer je hem oplost. Voor 15 kg voer heb je dus ruwweg 12,5 kg suiker nodig.

Staat er nog honing in de kast, dan telt die mee. Een volk dat twee volle voerramen heeft staan, hoeft geen 15 kg meer.

Suiker zelf oplossen of kant-en-klaar

Beide werken. Het verschil zit in gemak en prijs.

Zelf oplossen · gewone witte kristalsuiker, verhouding 3 delen suiker op 2 delen water (3:2) voor najaarsvoer. Dat is een dikke stroop die het volk weinig hoeft in te dikken. Warm water lost sneller op, maar kook het niet: bij te hoge temperatuur ontstaat HMF, een stof die schadelijk is voor bijen.

Kant-en-klaar voerdeeg of siroop · duurder per kilo, maar je hoeft niets te roeren en de samenstelling is stabiel. Voor wie een paar volken heeft en weinig tijd, weegt dat vaak op tegen het prijsverschil.

Gebruik geen rietsuiker, basterdsuiker, honing van onbekende herkomst of restjes uit de keuken. Rietsuiker en donkere suikers bevatten stoffen die bijen niet kunnen verteren, en vreemde honing kan Amerikaans vuilbroed overbrengen.

Hoe je het geeft

Voer in porties van 3 tot 5 kilo tegelijk, met een paar dagen ertussen. Een volk dat in één keer twintig kilo krijgt, slaat alles op in de broedkamer en laat de koningin geen ruimte meer om te leggen. Juist nu moet ze doorgaan met winterbijen maken.

Gebruik een voerbak boven het volk, met een deksel erop. Nooit open voeren in de tuin of naast de kast. Dat is in augustus vragen om roverij: wespen en andere bijenvolken ruiken suiker op afstand en gaan er meteen op af.

Voer bij voorkeur tegen de avond. Dan is de vliegactiviteit voorbij en blijft het rustiger op de vliegplank.

De volgorde die klopt

1.Laatste honing eraf · eind juli of begin augustus

2.Varroabehandeling · direct daarna, want winterbijen die als larve besmet raken worden zwakke winterbijen

3.Voeren · zodra de behandeling klaar is, in porties

4.Half september · voeren afronden

5.Oktober · niets meer doen, alleen kijken of het vlieggat vrij is

6.December · restbehandeling met oxaalzuur op de kleinste bijenwolk

Die volgorde is niet willekeurig. Behandelen ná het voeren betekent dat je middelen inbrengt bij een volk dat net zijn wintervoorraad heeft aangelegd, en mierenzuur bij hoge temperatuur naast een volle kast is geen goede combinatie.

Veelgemaakte fouten

• Te weinig geven omdat het volk "genoeg lijkt te hebben". Wat er in augustus staat, is niet wat er in februari over is. Februari en maart zijn de maanden waarin volken verhongeren, niet december.
• Te laat beginnen. Voer dat niet verzegeld raakt, is voer dat je net zo goed niet had kunnen geven.
• Alles in één keer. De koningin krijgt dan geen ruimte meer om winterbijen te leggen.
• Open voeren. Levert roverij op, en een leeggeroofd volk redt het niet.
• Vergeten te wegen. Til de kast achterlangs op. Voelt hij licht, dan is hij licht. Dat is nauwkeuriger dan schatten op basis van hoe vol het eruitziet.
• Voeren zonder eerst te behandelen. De varroadruk moet omlaag vóór de winterbijen geboren worden, niet erna.

Hoe je controleert of het genoeg is

De simpelste methode is tillen. Pak de kast aan de achterkant beet en til hem een paar centimeter op. Een goed ingewinterd volk voelt zwaar — zwaarder dan je verwacht.

Wie het preciezer wil weten, zet een weegschaal onder de kast of gebruikt een kofferweger aan de achterrand en verdubbelt de uitkomst. Noteer het gewicht in oktober en nog een keer in februari; het verschil vertelt je meer over je eigen streek dan welke vuistregel ook.

Wat er daarna nog komt

Na het voeren is het klaar. Muizenrooster erop, vlieggat verkleind, en verder met rust laten. Elke keer dat je in oktober of november het deksel eraf haalt, kost het volk warmte die het niet kan missen.

De verleiding om te kijken is groot, zeker als het je eerste winter is. Maar een volk dat goed gevoerd is, behandeld is tegen varroa en droog staat, heeft je verder niet nodig.

Veelgestelde vragen

Hoeveel suiker heb ik nodig per volk?

Voor 15 kg wintervoer heb je ongeveer 12,5 kg suiker nodig, want opgeloste suiker levert ongeveer 1,2 kg voer per kilo suiker. Een sterk volk in een spaarkast komt uit op 15 tot 18 kg voer; een kleiner volk of aflegger op 8 tot 12 kg.

Wanneer ben ik te laat met voeren?

Half september is de veilige grens; in een warm najaar kun je tot eind september doorgaan. Daarna is het te koud en zijn er te weinig zomerbijen om het voer nog in te dikken en te verzegelen. Onverzegeld voer trekt vocht aan en kan gaan gisten.

Mag ik rietsuiker of basterdsuiker gebruiken?

Nee. Gebruik gewone witte kristalsuiker. Rietsuiker en donkere suikersoorten bevatten stoffen die bijen niet kunnen verteren en darmproblemen geven tijdens de winter, wanneer ze niet naar buiten kunnen om te ontlasten.

Moet ik eerst behandelen tegen varroa of eerst voeren?

Eerst behandelen. Winterbijen worden in augustus en september geboren, en larven die dan besmet raken worden zwakkere winterbijen. Bovendien is mierenzuur bij hoge temperatuur naast een net gevulde kast geen goede combinatie.

Waarom in porties voeren en niet in één keer?

Een volk dat alles ineens krijgt, slaat het op in de broedkamer en laat de koningin geen ruimte meer om te leggen. Juist in deze periode moet ze doorgaan met het maken van winterbijen. Porties van 3 tot 5 kilo met een paar dagen ertussen werken beter.

Hoe weet ik of mijn volk genoeg heeft?

Til de kast aan de achterkant op. Een goed ingewinterd volk voelt duidelijk zwaar. Wil je het preciezer weten, weeg dan met een kofferweger aan de achterrand en verdubbel de uitkomst. Noteer het gewicht in oktober en opnieuw in februari; dat verschil zegt meer over jouw streek dan een algemene vuistregel.

Tot slot

Inwinteren is niet ingewikkeld, maar het is wel onvergeeflijk: wat je in augustus verkeerd doet, kun je in november niet meer rechtzetten. Genoeg voer, op tijd gegeven, na een behandeling die de varroadruk omlaag heeft gebracht. Meer is het niet.

Hoe pak jij het aan, en met hoeveel kilo winter je in? Deel het op het forum onder Bijengezondheid & Ziekten — de aantallen verschillen per streek en per kasttype, en daar leren anderen van.