De kast winterklaar maken · wat er in oktober en november moet gebeuren
Een volk gaat zelden dood van de kou. Het gaat dood van vocht, van honger, of van een muis die in oktober naar binnen liep en er de hele winter woonde.
Dat is het goede nieuws aan winterklaar maken: het is geen kunst, het is een lijstje. Maar het lijstje moet af zijn voordat het weer omslaat, want alles wat je in oktober vergeet, kun je in januari niet meer rechtzetten. Dan mag de kast niet meer open.
Wat je in oktober doet
Het muizenrooster erop. Zodra de bijen minder vliegen, ziet een muis het als een droge, warme kamer met eten. Eenmaal binnen knaagt hij kapot en houdt hij het volk uit zijn rust, en de bijen krijgen hem er niet uit.
Een rooster met openingen van 6 tot 8 millimeter laat bijen door en een muis niet. Belangrijk is het moment: zet hem erop voordat het echt koud wordt. Wacht je tot de eerste vorst, dan is de kans groot dat je een muis insluit in plaats van buitensluit.
Het vlieggat verkleinen. Dat heb je in augustus waarschijnlijk al gedaan tegen wespen en ; laat het zo. Een klein vlieggat is makkelijker te verdedigen en makkelijker warm te houden. Hoe dat werkt staat in Wespen bij de bijenkast.
De kast vastzetten. Een najaarsstorm tilt een dak zo van een kast, en een kast die omwaait in november is een dood volk. Een spanband om de hele stapel, van bodem tot dak, en iets zwaars op het dak. Kijk ook naar de ondergrond: een kast die op zachte, natte grond staat, zakt scheef.
De bodem. Bij de meeste kasten met een varroabodem laat je die in de winter gewoon open. Het klinkt tegennatuurlijk, maar een volk kan prima tegen kou en slecht tegen vocht. Een open bodem voert de waterdamp af die de zelf produceert. Wie hem dichtzet, moet zeker weten dat het vocht ergens anders weg kan.
Wat je in november doet
Overtollige ramen eruit. Een volk dat naar zijn wintertros krimpt, hoeft geen ruimte te verwarmen die het niet gebruikt. Ramen die leeg of nauwelijks bezet zijn kunnen eruit; wat overblijft is het met het voer erboven en ernaast.
Materiaal opruimen. Honingzolders, koninginnenroosters, voerbakken: schoonmaken en droog wegzetten. Was en krab je er in het najaar veel makkelijker af dan in maart, wanneer je haast hebt.
Raten opslaan waar de niet bij kan. Dit is het punt waar de meeste imkers hun eerste winter iets verliezen. De wasmot legt eitjes in donkere broedraat, en de larven vreten hem van binnenuit tot er niets over is dan spinsel en gruis. Vooral raten waar broed in heeft gezeten zijn kwetsbaar; schone honingraat veel minder.
Drie manieren die werken:
1.Invriezen. Een etmaal bij −18 °C doodt eieren, larven en poppen in één keer. Daarna droog en luchtig bewaren. Dit is de zekerste methode en er komt niets chemisch aan te pas.
2.Koud en tochtig bewaren. Onder de 10 graden ontwikkelt de wasmot zich niet. Raten los in een stelling in een onverwarmde schuur, met ruimte tussen de ramen en licht en tocht erlangs, komen er meestal ongeschonden doorheen.
3.Behandelen. Er zijn middelen voor, maar lees het etiket en houd je aan wat er is toegelaten voor raten die later weer in een volk komen.
Wat níét werkt: een dichte, warme stapel bakken in de schuur. Dat is precies de omstandigheid waar de wasmot op wacht.
Wat je juist niet doet
De grootste verleiding in de winter is kijken. Doe het niet. Elke keer dat je de kast openmaakt, breekt de tros open en moet het volk de warmte opnieuw opbouwen, en dat kost voer dat het niet kan missen. Vanaf november blijft het deksel dicht tot het voorjaar.
Kijken kan ook anders. Hoe je aan de buitenkant ziet hoe het ermee staat (tillen, luisteren, de lezen) is een vak apart, en daar gaat een eigen artikel over.
Veelgemaakte fouten
- Het muizenrooster te laat plaatsen. Je sluit de muis dan in.
- De kast wel afdekken maar niet vastzetten. Een dak zonder gewicht erop waait weg.
- Raten in een gesloten plastic zak of afgesloten bak. Warm, donker en windstil: het ideale wasmothotel.
- In december nog even kijken of alles goed zit. Dat kost het volk meer dan het je oplevert.
- Vergeten te noteren wat je hebt gedaan. Welk middel, welke datum, welk volk. In maart weet je het niet meer.
En dan?
Dan is het wachten. Het volk krimpt naar een tros ter grootte van een voetbal, verplaatst zich langzaam door het voer heen, en komt er in februari weer uit voor de eerste reinigingsvlucht.
Jouw werk verschuift naar de werkbank: kasten nakijken, ramen repareren, nieuwe raampjes indraaien. Januari is daar de maand voor, want in april heb je er geen tijd meer voor.
Hoe pak jij het najaar aan, en wat is er bij jou weleens misgegaan? Deel het op het forum onder Kasten & Materiaal: juist de fouten zijn nuttig voor wie zijn eerste winter ingaat.