Wespen bij de bijenkast · zo bescherm je je volk in augustus

Ergens rond half augustus verandert de sfeer bij de bijenkast. Waar je eerder rustig bijen zag in- en uitvliegen, zie je opeens wespen die de vliegplank afspeuren. Sommige weten zelfs binnen te komen. En als je een zwak volk hebt, kan het in enkele dagen worden leeggeroofd.

Dit is geen zeldzaamheid · het gebeurt elk jaar bij duizenden Nederlandse imkers. Wie op tijd handelt, verliest geen volk. Wie het negeert, kan zomaar met een lege kast eindigen.

Waarom augustus het probleem is

Wespenkoloniën bereiken in augustus hun grootste omvang · 5.000 tot 10.000 werksters in een gemiddeld nest. Tegelijk gebeurt er iets belangrijks binnen de wespenkolonie: de koningin stopt met eieren leggen en er komen geen nieuwe larven meer. Voor de werksters is dat cruciaal, want die kregen tot dan toe hun suiker uit de secreties die larven afscheiden.

Opeens moeten die duizenden wespen zelf hun suiker vinden. En waar zit veel suiker geconcentreerd? In een bijenkast. Twintig kilo honing binnen handbereik, alleen bewaakt door een handvol wachtbijen.

Daar komt bij dat de dracht in augustus terugloopt · minder bloemen, minder nectar, dus bijen zijn ook minder actief buiten. Het volk 'krimpt' naar binnen en verdedigt zich soms slechter dan in de zomerpiek.

Herken de daders

Niet elke gele-zwarte gaste bij je kast is dezelfde. Onderscheid maakt uit voor wat je eraan doet.

• Gewone wesp (Vespula vulgaris) en Duitse wesp (Vespula germanica) · dit zijn de standaard-boosdoeners. Ongeveer 1,5-2 cm, felgeel met zwarte tekening, smalle taille. Ze komen in aantallen en gaan actief de kast in.
• Europese hoornaar (Vespa crabro) · groter (2-3,5 cm), oranje-bruin gekleurd, geen felgele tinten. Vangt individuele bijen bij de vliegplank, maar rooft zelden een heel volk leeg. Beschermd in Nederland · niet bestrijden zonder aanleiding.
• Aziatische hoornaar (Vespa velutina) · zwart met gele poten en één oranje band. Hangt vaak stil ("stationair") voor de vliegplank en pikt bijen uit de lucht. Meldingsplichtig · dit is een ander verhaal, zie de aparte blog daarover.
• Honingbij zelf · smallere taille, meer bruin dan geel, harige romp. Als je opeens massaal 'bijen' bij een andere kast ziet vechten, kan het roofdrag zijn van andere volken. Dat is soms lastiger dan wespen.

Wanneer is het echt een probleem

Een paar wespen bij je kast is normaal. Signalen dat het uit de hand loopt:

• Aanhoudende invallen · 10+ wespen tegelijk bij het vlieggat
• Bijen die op de vliegplank vechten of dood liggen
• Kaslege honingcellen vlak binnen het vlieggat (wespen roven van de rand)
• Bijzonder rusteloos gedrag bij de vliegplank, ook 's ochtends vroeg

Als je dit ziet, is het tijd om te handelen. Wachten wordt zelden beloond.

Vijf maatregelen die werken

1.Vliegplank verkleinen · dit doe je vandaag nog. Sluit het vlieggat tot maximaal 5-8 cm breed. Voor zwakke volken zelfs slechts 2-3 cm. Dat is genoeg voor bijen om in en uit te vliegen, maar het aantal punten dat de wachtbijen moeten verdedigen wordt drastisch kleiner. Dit is verreweg de effectiefste maatregel · vaak volstaat het.

2.Wespenval plaatsen · maar op de juiste manier. Een klassieke wespenval (bierflesje met bier en jam, of een commerciële val) hoort niet bij de kast te hangen · dat trekt juist méér wespen aan. Plaats hem minstens 10 meter verderop, liefst tussen jou en de dichtstbijzijnde nest-locatie. Zo onderschep je wespen op weg naar de kast.

3.Zwakke volken samenvoegen. Twee zwakke volken samenvoegen tot één sterk volk is bijna altijd beter dan twee zwakke apart proberen te redden. Verwijder de zwakste koningin, leg een velletje krant tussen de twee bakken, en het volk regelt zichzelf binnen een paar dagen. Een sterk volk verdedigt zichzelf; een zwak volk kan het niet.

4.Voer alleen inwendig · nooit open. Als je bijvoert (suikerwater voor de winter), doe dat via een voerbak boven de kast met een deksel eroverheen. Open suikerwater in de tuin of naast de kast start acuut roofgedrag · niet alleen van wespen maar ook van andere bijenvolken.

5.Zoek en verwijder nesten alleen als je zeker weet waar. Als er duidelijk een wespennest in je tuin of onder je dakrand zit, is verwijderen door een professional (of jezelf met goede bescherming, 's avonds laat) een structurele oplossing. Maar willekeurig nesten opsporen in de wijk heeft geen zin · wespen vliegen kilometers.

Wat je vooral niet moet doen

• Geen giftige spuitmiddelen bij de kast. De bijen komen er ook mee in contact. Blijf ver weg van chemie in de buurt van je volk.
• Geen wespenval direct bij het vlieggat. Trekt precies aan wat je wil afweren.
• Kast niet openen op hete augustusdagen. Dat is exact het moment waarop roofdrag ontspoort · honinggeur waaiert uit, wespen en andere bijen komen af op de kans.
• Zwak volk niet 'sterken' door honing te geven. Klinkt logisch, werkt averechts · trekt weer roof aan.
• Niet in paniek elk wespje wegjagen. Enkele wespen zijn normaal, laat je bijen hun werk doen.

Sterk volk versus zwak volk · dit is de kern

Het grote inzicht bij wespen-aanvallen: een sterk volk redt zichzelf, een zwak volk niet. Als je één volk hebt en dat is sterk, hoef je vaak niet meer te doen dan het vliegat verkleinen. Als je meerdere hebt en één is duidelijk kleiner (misschien uit een laat zwerm ontstaan), is dat het volk waar het probleem gaat spelen.

De truc is dit niet pas in augustus te bedenken. In juni en juli zag je al of een volk moeite had om te groeien. Dát is het moment om te beslissen: versterken, samenvoegen, of accepteren dat het misschien niet gaat overleven. In augustus is de tijd om te verstevigen voorbij.

Als het al mis gaat

Je komt aan bij de kast en ziet duizenden wespen (of vreemde bijen) vechten op de vliegplank. Wat nu?

1.Sluit de kast direct. Vlieggat volledig dicht, ook al betekent dat 24 uur zonder in- en uitvliegen voor de bijen. Beter dan een leeggeroofde kast.

2.Verplaats de kast minstens 3 km weg (naar een collega-imker) voor een week of twee. Het roofdrag stopt zodra de kast weg is.

3.Wacht tot de wespen-druk zakt (na een koudefront of eind september) voor je terugkomt.

4.Evalueer. Een leeggeroofde kast betekent bijna altijd: het volk was te zwak voor die tijd van het jaar. Leer daarvan voor volgend seizoen.

Veelgestelde vragen

Wanneer moet ik de vliegplank verkleinen?

Als je de eerste wespen aanhoudend bij het vlieggat ziet · in Nederland meestal ergens tussen half juli en half augustus, afhankelijk van weer en regio. Voor zwakke volken: eerder liever dan later. Kleiner maken kan altijd, groter maken heeft geen haast.

Werken wespenvallen echt?

Ja, maar alleen als aanvulling en op afstand van de kast (minstens 10 meter). Een val alleen redt geen volk · een klein vlieggat en een sterk volk wel. Zie het als slot op de deur naast de bewakers.

Wat is het verschil tussen roof door wespen of door andere bijen?

Bij wespen zie je duidelijk andere insecten: kleiner, geler, minder harig. Bij bijenroof zie je bijen die om elkaar heen tuimelen bij het vlieggat en volle bijen wegvliegen. Bijenroof is vaak destructiever want ze zijn slimmer en talrijker. Aanpak is grotendeels gelijk: vlieggat dicht, kast verplaatsen bij nood.

Moet ik wespennesten in de tuin bestrijden?

Alleen als het echt dichtbij is (< 10 meter van de kast) en aantoonbaar dat nest is verantwoordelijk voor je overlast. Wespen vervullen ook een nuttige functie · ze eten muggen, vliegen en plantluis. Zonder aanleiding een nest weghalen is niet nodig.

Kan een volk zichzelf verdedigen tegen wespen?

Een sterk volk (10+ ramen bezet, veel wachtbijen, actieve koningin) verdedigt zichzelf uitstekend, mits het vlieggat klein genoeg is. Een zwak volk (3-5 ramen bezet, uitgedund door zwerm of ziekte) staat kansloos, zelfs met kleine opening. Volksterkte is uiteindelijk de beste bescherming.

Tot slot

Wespen bij de bijenkast horen bij augustus. Ze zijn niet ontstaan om jouw bijen te pesten · ze doen wat elke honger levende soort doet: zoeken naar makkelijke calorieën. Jouw taak is niet ze uitroeien, maar de deur klein genoeg maken zodat je bijen ze aankunnen.

Dagelijks even bij je kast kijken in augustus · vijf minuten is genoeg · en je ziet vroeg genoeg wanneer iets uit balans raakt. Dat is meer waard dan welke wespenval ook.

Heb je dit jaar last van wespen bij je kast, of ontdek je juist iets slims dat werkt? Deel het op het forum onder Bijengezondheid & Ziekten · andere imkers leren van jouw ervaring.