Van nectar tot voorraad

Een bij komt binnen met nectar die vaak voor zeventig tot tachtig procent uit water bestaat. In de raat zit uiteindelijk honing met minder dan twintig procent water. Waar blijft de rest?

Die wordt eruit gewerkt, en dat is meer werk dan het klinkt.

Nectar die binnenkomt gaat van bij naar bij. Bij elke overdracht wordt hij even in de monddelen gehouden en blootgesteld aan de lucht, en daarbij verdampt water. Ondertussen voegen de bijen enzymen toe die de suikers omzetten in vormen die niet snel bederven. Daarna wordt de halfklare nectar dun uitgesmeerd in de cellen, waar hij verder indroogt terwijl het volk ventileert.

Pas als het vochtgehalte laag genoeg is, sluiten de bijen de cel af met een wasdekseltje. Dat verzegelen is dus geen versiering maar een verklaring: dit is klaar en het blijft goed. Aan een verzegelde raat kun je zien dat de voorraad houdbaar is. Aan een open raat weet je het nog niet, en dat is iets anders dan dat hij te nat is: bijen sluiten een cel pas als hij vrijwel vol zit, dus bij een weggevallen dracht kan er voorraad open blijven staan die allang droog genoeg is. Staan de cellen wél vol en zijn ze in het najaar nog steeds open, dan is dat wel een aanwijzing dat het indampen niet af is.

Waarom het zo laag moet: bij meer water gaan gisten aan de slag en gaat de voorraad gisten. Dat is voor jou een bedorven oogst, en voor het volk een winter met voer dat schuimt in plaats van voedt.

Dat verklaart ook waarom een volk in een natte zomer met veel nectar toch achter kan lopen: al die vracht moet nog worden ingedampt, en dat kost bijen, warmte en tijd.

Voor het volk zelf werkt het net zo. Voorraad die niet is verzegeld voordat het koud wordt, is voorraad waar het in januari weinig aan heeft. En hetzelfde dekseltje bepaalt straks of jouw oogst rijp is, want daar komt de honingmodule op terug.