Van ei tot bij

Je merkt een koningin op 1 mei en zet een klein stipje verf op haar rug om haar makkelijk terug te vinden. Op 22 mei zie je op hetzelfde raam de eerste jonge werksters uit hun cel kruipen. Hoeveel dagen zitten er tussen een eitje en een bij die uitloopt, en waarom duurt dat voor een koningin korter dan voor een werkster?

Elke bij begint als een eitje: een wit staafje van ongeveer anderhalve millimeter, dat de eerste dag rechtop op de bodem van de cel staat en in de drie dagen daarna scheef gaat liggen. Daarna komt er een larve uit die volgestopt wordt met voer: de eerste dagen krijgt elke larve koninginnengelei, een voedingssap dat de werksters zelf produceren, maar alleen de larven die koningin worden, blijven dat de hele ontwikkeling lang krijgen. Werksters en darren schakelen na een paar dagen over op een schraler mengsel, waar honing en stuifmeel doorheen zit.

Dat verschil in voeding is niet zomaar een kwestie van betere voeding. Het schakelt in de larve een ander deel van dezelfde genetische informatie aan, waardoor ze anders groeit: met werkende eierstokken, een langer lichaam, en een heel ander gedragspatroon voor de rest van haar leven. Precies dezelfde genetische aanleg, een compleet ander resultaat, alleen door wat de larve te eten krijgt.

Na het larvestadium wordt de cel verzegeld en verpopt de larve tot een volwassen bij. Wanneer dat gebeurt verschilt per soort bij, gerekend vanaf de dag dat het eitje werd gelegd: een koninginnencel gaat rond dag acht dicht, een werkstercel rond dag negen, een darrencel rond dag tien. De totale ontwikkeling duurt voor een koningin ongeveer zestien dagen, voor een werkster ongeveer eenentwintig, en voor een dar ongeveer vierentwintig. Die paar dagen verschil lijken klein, maar ze blijken bij zwermbeheersing verrassend belangrijk: wat je met een koninginnencel doet, hangt af van hoe oud hij is. Daar komt de module over zwermen op terug.