Ruimte en voorraad op het raam

Je haalt een raam uit het midden van de broedkamer. Broed tot vlak onder de bovenlat, geen honing te bekennen, en de bijen zitten dik op elkaar. Is dit een sterk volk of een probleem?

Allebei, en dat is precies waarom je naar de opbouw van een raam kijkt.

Een bijenvolk ordent zijn raat volgens een vast patroon, en dat patroon is opvallend constant. Broed in het hart, want daar is het het warmst en het makkelijkst op temperatuur te houden. Daaromheen een band stuifmeel, het eiwit waarmee de voedsterbijen de larven grootbrengen, dus dat ligt binnen handbereik van het broed. En langs de boven- en zijranden de honing, als een boog over het nest heen.

Die opbouw is zo betrouwbaar dat afwijkingen er meteen uitspringen. Reken er alleen niet op dat elk raam er precies zo uitziet: kasttype, seizoen en de ruimte die het volk heeft schuiven aan dat patroon. Ontbreekt de honingboog, dan wordt er sneller verbruikt dan aangevoerd. Ontbreekt het stuifmeel, dan kan het volk wel broeden maar niet voeden. En loopt het broed door tot in de hoeken, zoals in het raam hierboven, dan is er geen plek meer om iets weg te zetten.

Dat laatste is het punt waar ruimte een beslissing wordt. Een koningin die geen lege cel meer vindt, legt minder. Vliegbijen die hun nectar nergens kwijt kunnen, halen minder. En een volk dat geen kant meer op kan, gaat nadenken over zwermen. Ruimte geven is dus geen kwestie van netheid maar van doorlopen.

Kijk daarbij naar het hele volk en niet naar één raam. De vuistregel die de meeste imkers aanhouden: zijn zeven of acht van de tien ramen bezet en zit er broed tot aan de randen, dan is het tijd voor ruimte erbij. Wachten tot het echt vol is, is te laat, want de bijen zijn dan al aan het bouwen op plekken waar je ze niet wilt hebben.

Ruimte te vroeg geven kost het volk warmte. Te laat geven kost je een zwerm. Daartussen zit maar een smalle marge, in de praktijk vaak niet meer dan een week, en daarom hoort deze vraag bij elke controle.